Ons dagelijks Feuilleton
Uit het Leven van een
Gezagsgetrouwe Anarchist
en Dorpse Cosmopoliet
Deze autobiografie begint op de ochtend van de tiende mei van het jaar 1940 toen de Duitsers ons land binnenvielen. De schrijver was toen elf jaar en heeft dus van zijn elfde tot en met zijn zestiende levensjaar de oorlog meegemaakt. In het hoofdstuk ‘De Bezetting, Het Dagelijks Leven en Het Kleine Verzet’ wordt de periode 1940-1945 beschreven, die de belangrijkste en meest dramatische was uit de geschiedenis van ons land.
Het verhaal begint op de ochtend van de tiende mei 1940 toen de Duitsers ons land binnenvielen.
De Bezetting,
het Dagelijks Leven
en Het Kleine Verzet
door Jan Hof
Aflevering 42
Over mijn joodse klasgenootje Elsie
In drie dagen per trein van Westerbork
naar de dood in Sobibor
Het was al geruime tijd na de oorlog dat ik mij plotseling afvroeg hoe het Elsie Smit was vergaan. Zij is het jodinnetje dat ik al noemde, dat in 1935 gelijk met mij op de lagere school in Zaandam kwam en dat tot half november ’39 in de vijfde klas een klasgenootje was. Ik ben toen naar een dichter in mijn omgeving staande school gegaan en heb haar daarna nooit meer gezien.
Ik kreeg haar met grote regelmaat voor ogen als dat kleine meisje uit de eerste en tweede klas dat mij kennelijk aardig vond en een vriendje in mij zag. Het was een pittig en opgewekt kind, een spring-in-het-veldje. In het speelkwartier probeerde zij mij vaak over te halen ‘tikkertje’ met haar te spelen als ik met de jongens op het schoolplein aan het voetballen was met een oude tennisbal of - wat vaker het geval was - met een van papier en van binnenband gemaakte elastiekjes gefabriceerde bij-gebrek-aan-beter bal.
Huppelend over de tegels kwam ze dan naar mij toe, tikte tegen mijn arm of schouder en rende dan met een helder, schaterend lachje uitdagend weg.
Dat vrolijke stemmetje en en de gedachte aan wat haar was overkomen, is mij net zo lang blijven achtervolgen tot ik het besluit nam het Herinneringscentrum Westerbork op te bellen om daar iets van Elsie Smit uit Zaandam aan de weet te komen.
Ik kreeg directeur Dirk Mulder aan de lijn wie ik de vraag voorlegde. Verwachtend dat het antwoord wel enige tijd op zich zou laten wachten, kreeg ik tot mijn verbazing te horen: ‘Wacht maar even. Ik zal het nakijken’. Na niet meer dan een minuut kwam het antwoord. ‘De familie Smit uit Zaandam? Vader, moeder en acht kinderen...'
En directeur Mulder las alle namen voor, ook die van Elsie, zoals haar klasgenootjes haar noemden. Over haar hoorde ik dat de op 14 april 1929 in Zaandam geboren Elsje op 4 mei 1943 uit Westerbork was vertrokken en op 7 mei 1943 in Sobibor was overleden.
Zij was, als zovele tienduizenden, in een van de 38 treinen met ruim 1000 lotgenoten in een gesloten goederenwagon in drie dagen naar Sobibor vervoerd, daar aangekomen en direct na aankomst vergast.
Dat was de gruwelijke werkelijkheid van toen.
Deze twee data, verbonden aan het leven en sterven van mijn aardige, levenslustige klasgenootje Elsie, beschrijven in het kortste bestek dat mogelijk is de hele geschiedenis van wat de joden door het meest perfide regime dat ooit heeft geheerst, is aangedaan. Met ijzeren regelmaat gingen de treinen naar Sobibor en niemand wist dat hij of zij al na drie dagen dood zou zijn, vergast.
En dat, terwijl zo velen in Westerbork leefden in vrees, maar ook met de hoop dat zij het einde van de oorlog wel zouden halen, ook al moesten ze naar het Oosten. Daar tewerk te worden gesteld zou zwaar zijn, daar ging men van uit, maar dat viel wel te overleven. Zo lang zou de oorlog niet meer duren…
Over Sobibor had ik inmiddels zoveel gehoord, dat ik mij er een voorstelling van kon maken. Er is over het kamp,dat slechts enige jaren bestaan heeft, een film gemaakt van de opstand die daar in oktober 1943 heeft plaatsgevonden en daarin was ook even het station zichtbaar en de aankomst van een trein met nieuwe slachtoffers. De moffen hadden meer kampen voor de Endlösing nodig dan ze in gebruik hadden. Bij het zoeken naar de ideale locatie, kwamen ze uit in Sobibor dat per trein goed bereikbaar was maar ver genoeg van de bewoonde wereld lag zodat omwoners niets zouden merken van wat daar gebeurde. Sobibor was geen concentratiekamp, maar een vernietigingskamp. Het werd alleen gebouwd om de aangevoerde joden zo snel mogelijk naar de gaskamers te leiden. Er was sprake van een perfide organisatie. Als de trein langszij het perron was gereden en tot stilstand gekomen, werden de slachtoffers na een verschrikkelijke reis van drie etmalen uit de wagons op het perron gelaten. Daar werden zij geconfronteerd met een vriendelijk uitziende omgeving.
Geleid door bewakers werden zij naar een op enige afstand gelegen toegang tot het kamp gebracht waar direct al de scheiding van de mannen en de vrouwen begon.
Alle bagage die zij zo hadden gekoesterd, moest worden afgegeven.
'Jullie krijgen straks kleren van hier’, was de verkla-ring. Op een aantal mannen na, die voor verschillen-de werkzaamheden konden worden gebruikt, moest de weg direct in de richting van de gaskamers worden vervolgd. Zij kregen een waslapje en een stukje zeep toebedeeld. Voor de douchebeurt, werd gezegd.
(Wordt vervolgd)
