Hoe zou het haar zijn vergaan als ze niet haar specifieke talenten had gehad? Zou ze anders zijn geweest dan ze nu is? Ze heeft een opvoeding gehad, die vele jaren lang in het teken stond van de discipline, een vrijwillig aanvaarde weliswaar, maar toch een grote discipline, want daar berust de kunstrijsport op.
Die 41 verplichte figuren kunnen alleen maar goed in het ijs worden gekerfd als ze tot in het oneindige worden geoefend en daar is onder toezicht staande zelfdwang en ordening voor nodig. Heeft die discipline haar karakter, haar persoonlijkheid beïnvloed? Sjoukje heeft moeten – en dus ook moeten leren – luisteren naar anderen, jaren achtereen, tot in de volwassenheid toe. Van welke invloed is dat geweest op het leven buiten de ijsbaan? Is ze ook daardoor niet wat al te veel geneigd het woord van een ander te gauw te accepteren? Heeft dat niet tot een niet te verwaarlozen mate van onzelfstandigheid geleid?

Maar staat daar niet tegenover dat ze als kind van elf al voor zichzelf moest zorgen en een zelfstandigheid ontwikkelde die ver uitstak boven die van haar leeftijdgenoten? Ze heeft zich altijd zelf kunnen redden en handhaven.

Alle jaren van haar sportloopbaan heeft ze onder toezicht van die ene strenge trainer gestaan. Zijn woord was wet.
Maar in de vele jaren daarna was er geen ander toezicht dan de spelregels, die bij de show horen en toen ging alles ook heel gewoon door, geruisloos en zonder conflicten. Nooit hebben ze in acht jaren van showleven op haar hoeven te wachten. Want je hoort toch op tijd aanwezig te zijn?

(wordt vervolgd)