(door Tieme Meints)

ASSEN  - Marlies Mielekamp (1951) die eerst in de gezondheids-zorg werkzaam was tot ze in 1999 de opleiding Tijd-schriftjournalistiek vol-tooide en lang in de jour-nalistiek werkzaam was, heeft het boek ‘Kazerne-kind’ geschreven, het le-vensverhaal van de  Mo-

lukse Johanna (Jo) Polna-ya-Souhuwat (1924) uit Assen, dat onder de titel  ‘Kazernekind’ is verschenen.

Het boek beschrijft de geschiedenis van een Molukse vrouw, Johanna (Jo) Polnaya-Souhuwat (1924), haar man Frans (Bantji) Polnaya en hun gezin met 13 kinderen, van wie er twee op jonge leeftijd stierven. Het is een bijzonder interessant boek, dat ik in een ruk heb uitgelezen.

Jo werd geboren in een kazerne in Magelang op Midden-Java. Ze groeide op in tal van andere kazernes of tangsi’s, zoals ze in Indonesië genoemd worden. Zij is dan ook met recht een kazernekind, een anak-kolong. 
De stiefvader van Jo werkt bij de Militaire Politie. Prachtig wordt beschreven hoe Jo als klein meisje in een kleuterklasje zit. Als de kinderen gaan wandelen moeten ze een lang touw vasthouden om bij elkaar te blijven…

De (stief)ouders van Jo kiezen voor de Hollands-Inlandse school die op ongeveer een uur lopen van de tangsi ligt. Jo moet vaak thuisblijven om haar moeder te helpen

Op haar vijftiende ontmoet zij op de tangsi van Malang Frans Polnaya, die door iedereen ‘Bantji’ wordt genoemd. Ze worden verliefd en op 11 juni 1941 (Jo is dan bijna 17) worden ze door dominee Rumbajan in het huwelijk bevestigd. Begin 1942 merkt Jo dat ze zwanger is. Haar man Bantji wordt dan als KNIL-militair uitgezonden voor een missie.
Het Japanse leger bezet begin 1942 Java waar het KNIL-leger in de pan wordt gehakt en Nederlands-Indië capituleert. Soekarno neemt het bestuursapparaat over van de Nederlanders. Hij wil een onafhankelijke staat stichten, los van de Nederlanders.

Op een indrukwekkende manier wordt het leven van het jonge gezin van Jo en Bantji Polnaya in het voormalige Nederlands-Indië beschreven. De onzekere tijd van de Japanse bezetting en de kolonisatiestrijd eindigde in 1951 toen op Nederlands bevel de Molukse KNIL-militairen naar Nederland vertrokken - een tijdelijk verblijf dat permanent werd. In Indië werden drie kinderen gebo-ren van wie er twee stierven. In Nederland kregen Bantji en Jo nog 10 kinderen. Bantji is regelmatig langdurig van huis om dienst te doen als militair. Jo moet in Indië alle zeilen bijzetten om haar jonge gezinnetje te voorzien van huisvesting, voedsel en kleding.

In 1951 komen Jo en Bantji Polnaya vanuit het tropische Indië naar het koude Nederland. Ze komen terecht in Kamp Schattenberg bij Hooghalen. Er volgt een tijd van veel teleurstellingen en verdriet.
De huisvesting is allesbehalve luxe en privacy is er nauwelijks.  Bantji raakt zijn status als militair kwijt. Jo ontpopt zich als een vrouw met handelstalent. Ze koopt en verkoopt van alles om wat bij te verdienen voor haar snel groeiende jonge gezin. Er ont-staan spanningen tussen de diverse groepen Molukkers. De be-schrijving van het leven van het gezin Polnaya in Schattenberg geeft een verbluffende indruk van de manier waarop de Molukkers daar leefden. De politieke tweedeling zorgt voor steeds meer botsingen. Er worden knokploegen gevormd waarbij de ene groep (met  Manusama en ds. Metiary als leiders) het opneemt tegen de andere groep (met  generaal Tamaela als leider).

In 1970, als de barakken in Schattenberg vanwege achterstallig onderhoud praktisch onbewoonbaar zijn geworden, vertrekt het inmiddels uit 13 personen bestaande gezin Polnaya naar Assen waar het zich vestigt in de Runde in Wijk 2 waar vooral Tamaela-aanhangers wonen.
De rol die moeder Jo in het gezin speelt is bewonderenswaardig. Ze probeert zoveel mogelijk de vrede te bewaren in het grote gezin. Ondanks de grote problemen is het toch van Schattenberg gaan houden. Bantji noemt het liefkozend pankuan ibu, de moederschoot.
Tot op de dag van vandaag wordt het door Molukkers nog zo genoemd. De beschrijving van de periode van de eerste 10 jaren in Assen is ronduit indrukwekkend. Zoon Tommy voelt zich aangetrokken tot de Molukse vrijheidsstrijd en Jo krijgt steeds minder zicht op wat hij uitspookt.
Als blijkt dat Tommy meedoet aan de gijzeling van de school in Bovensmilde leidt dat tot een breuk in het gezin. Een breuk overigens die in de loop der jaren weer wordt geheeld.

Het boek ‘Kazernekind’ geeft de geschiedenis van de Molukkers in Nederland een gezicht. Het vertelt op indrukwekkende manier het verhaal van moeder Jo, een sterke vrouw die ondanks alle tegenslag haar kinderen in Nederland een nieuwe toekomst biedt. Omdat het verhaal waar gebeurd is en onopgesmukt is opgeschreven, zorgt het regelmatig voor emotie.

Voor het maken van een foto bezocht ik Jo, die nog steeds in hetzelfde huis woont. Ze is inmiddels 88 en nog goed gezond.
“Ik ben daar dankbaar voor”, zegt ze. “Ik heb een rijk leven gehad”.
Jo wordt door haar (11) kinderen , klein-(19) en achterkleinkinderen (13) maar ook door velen in de Asser Molukse gemeenschap op handen gedragen. Terecht!

Ik kan dit boek ten zeerste aanbevelen. De bekende feiten over Molukkers krijgen er een nieuwe kleur door .
Vijftien authentieke foto’s geven het boek nog meer waarde dan het al heeft.

Tieme Meints

Reageren Afdrukken